در راستای اهداف مدیریت پایدار آفات و هم‌سو با برنامه جامع کنترل بیولوژیک در سال زراعی ۱۴۰۵، عملیات گسترده رهاسازی زنبور پارازیتوئید براکون (تریکوگراما و یا گونه‌های هم‌خانواده‌ی موثر بر لارو) در مزارع نخود استان کرمانشاه با موفقیت به اجرا درآمد. این اقدام راهبردی با هدف مقابله با مهم‌ترین تهدید زراعی نخود، یعنی کرم پیله‌خوار نخود (Helicoverpa armigera)، به مرحله اجرا گذاشته شده است.

   به گزارش روابط عمومی شورای ملی نخود ایران، طرح مهار بیولوژیک آفات مزارع نخود با محوریت و نظارت مستقیم مشاوران و تیم پژوهشی این شورا در استان کرمانشاه به مرحله اجرا درآمد.
دکتر صادق جلیلیان، سرپرست تیم پژوهشی شورا، با اعلام این خبر گفت: در راستای اهداف مدیریت پایدار آفات و هم‌سو با برنامه جامع کنترل بیولوژیک، عملیات گسترده رهاسازی زنبور پارازیتوئید براکون، توسط کارشناسان و پژوهشگران شورای ملی نخود ایران و با همکاری سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه با موفقیت به اجرا درآمد.

مکانیسم بیولوژیک و اهمیت عامل مهارگر
عامل بیولوژیک به کار گرفته شده در این طرح، زنبور براکون است که به عنوان یک پارازیتوئید کارآمد تخم و لارو آفت، نقش کلیدی در تنظیم جمعیت آفت ایفا می‌کند. فعالیت این عامل مفید در انسکتاریوم‌های تخصصی تولید و با هدف تقویت جمعیت آن‌ها در زیست‌بوم‌های زراعی، افزایش اثربخشی کنترل آفت هدف و برقراری تعادل زیستی در اکوسیستم‌های کشاورزی دنبال می‌شود.

نقش استراتژیک نخود در کشاورزی دیم
نخود به عنوان گیاهی کم‌توقع با پروتئین بالا (بین ۱۷ تا ۲۳ درصد)، قابلیت بی‌نظیر تثبیت نیتروژن خاک و سازگاری شگفت‌انگیز با شرایط اقلیمی خشک، جایگاه ویژه‌ای در تناوب زراعی با غلات دیم دارد. با این حال، گسترش بی‌رویه و غالبیت آفاتی نظیر کرم پیله‌خوار در سال‌های اخیر، ریشه در به‌هم‌ریختگی تعادل اکولوژیک ناشی از مصرف بی‌رویه سموم شیمیایی و حذف جمعیت دشمنان طبیعی دارد.

مروری بر چالش‌های پیشین و باورهای غلط کشاورزی
شایان ذکر است که در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ شمسی، سطح مبارزه با این آفت در کشور به ۱۸۰ هزار هکتار می‌رسید که اغلب در دو نوبت جداگانه (مقابله با تخم و کنترل لارو) با سموم شیمیایی انجام می‌شد. متأسفانه، این رویکرد نه‌تنها باعث افزایش بی رویه مصرف حشره‌کش‌ها و نابودی دشمنان طبیعی شد، بلکه باور نادرستی مبنی بر درشت‌شدن دانه نخود بر اثر مصرف سم کارباریل (سوین) در میان کشاورزان رواج یافت. گفتنی است اگرچه مصرف سوین به دلیل خاصیت شبه هورمونی، منجر به ریزش نسبی گل‌ها و در ظاهر افزایش وزن هزار دانه می‌شد، اما این روش امروزه منسوخ و زیانبار شناخته شده است.

دستاوردهای کنونی و استقبال چشمگیر کشاورزان
خوشبختانه با افزایش سطح آگاهی عمومی و تغییر رویکرد کشاورزان پیشرو، هم‌اکنون کمتر از ۱۵ درصد از مزارع استان نیاز به مداخله شیمیایی پیدا می‌کنند. اجرای موفق طرح رهاسازی زنبور براکون در سال جاری با استقبال خوب و مشارکت فعال کشاورزان روبرو شده است. تغییر استراتژیک تاریخ کاشت در سطح وسیعی از مزارع، همراه با جایگزینی روش‌های بیوکنترل، سهم قابل‌توجهی در کاهش مصرف سموم شیمیایی داشته است.

چشم‌انداز پیش رو
این موفقیت، نویدبخش تحقق چشم‌انداز «کشاورزی بدون سم» در افق پیش‌رو است. برنامه‌ریزی دقیق و مستمر برای حذف کامل مبارزه شیمیایی و تثبیت روش‌های زراعی و بیولوژیک به عنوان تنها راهکارهای مقابله با آفات، در دستور کار قرار دارد. این اقدام مؤثر، نه‌تنها گامی اساسی در جهت تولید محصول سالم و مرغوب، بلکه نقشی حیاتی در حفظ محیط‌زیست، ارتقای کیفیت نخود ایرانی و تحقق اهداف کشاورزی پایدار و سازگار با طبیعت ایفا خواهد کرد.

روابط عمومی شورای ملی نخود ایران