نقش تاریخ کاشت و زیست‌محرک‌ها در افزایش عملکرد و کیفیت نخود دیم

*کرمانشاه ـ* نتایج طرح پژوهشی درباره بررسی اثر متقابل تاریخ کاشت و محلول‌پاشی زیست‌محرک‌ها بر عملکرد و اجزای عملکرد نخود نشان می‌دهد که انتخاب زمان مناسب کاشت، همراه با استفاده هدفمند از ترکیبات زیستی، می‌تواند نقش مهمی در کاهش خسارت ناشی از خشکی و گرمای پایان فصل و افزایش بهره‌وری کشت نخود دیم داشته باشد.

این پژوهش با همکاری علمی *دانشگاه رازی کرمانشاه* و با مشارکت اساتید هیات علمی دانشگاه رازی  و کارشناسان حوزه نخود انجام شده و در شرایط زراعی دو منطقه کرمانشاه و شهرستان ثلاث باباجانی مورد ارزیابی قرار گرفته است. مقاله حاصل این طرح با عنوان «تأثیر تاریخ کاشت و محلول‌پاشی زیست‌محرک‌ها بر عملکرد و اجزای عملکرد نخود» در نشریه علمی *Agronomy Journal*منتشر شده است.

در این مطالعه، سه تاریخ کاشت شامل ۱۹ فوریه، ۵ مارس و ۲۱ مارس  و چهار تیمار محلول‌پاشی شامل شاهد، عصاره جلبک دریایی، محلول اسیدهای آمینه و کود زیستی حاوی باکتری مفید Bacillus subtilis  بررسی شد. پژوهشگران شاخص‌هایی همچون تعداد غلاف در بوته، وزن صد دانه، عملکرد دانه، زیست‌توده، شاخص برداشت و درصد پروتئین دانه را اندازه‌گیری کردند.

یافته‌ها نشان داد که تأخیر در کاشت، به‌ویژه در شرایط اقلیمی خشک و گرم، موجب هم‌زمانی مراحل گل‌دهی و پر شدن دانه با تنش گرما و کمبود رطوبت می‌شود. این وضعیت با افزایش ریزش گل و غلاف، کوتاه شدن دوره پر شدن دانه و کاهش عملکرد همراه است. در مقابل، کشت در زمان مناسب و استفاده از زیست‌محرک‌ها توانست آثار تنش محیطی را تا حد قابل توجهی کاهش دهد.

بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، بهترین ترکیب تیماری در مزرعه دانشگاه رازی شامل *کاشت در ۵ مارس و محلول‌پاشی عصاره جلبک دریایی*بود که عملکرد دانه را به حدود *۱۲۱۶ کیلوگرم در هکتار* و میزان زیست‌توده را به حدود *۲۸۹۲ کیلوگرم در هکتار* رساند. در مقابل، پایین‌ترین عملکرد در شرایط کاشت دیرهنگام، بدون استفاده از زیست‌محرک و در منطقه ثلاث باباجانی ثبت شد و حدود *۳۷۰ کیلوگرم در هکتار* بود.

همچنین، عصاره جلبک دریایی در مقایسه با تیمار شاهد موجب افزایش قابل توجه تعداد غلاف در بوته و وزن صد دانه شد. محلول اسیدهای آمینه نیز در بسیاری از شاخص‌ها عملکرد مناسبی نشان داد. با این حال، نتایج پژوهش تأکید می‌کند که واکنش نخود به زیست‌محرک‌ها در همه مناطق یکسان نیست و عواملی مانند تاریخ کاشت، شرایط رطوبتی، دمای محیط و ویژگی‌های اقلیمی منطقه باید هم‌زمان در نظر گرفته شوند.

دکتر بیتا عباسی، دبیر شورای نخود ایران،با اشاره به اهمیت این طرح پژوهشی اظهار داشت: «نخود یکی از محصولات راهبردی کشاورزی کشور و منبع مهممین پروتئین گیاهی است. با این حال، تولید آن در بسیاری از مناطق به‌صورت دیم انجام می‌شود و به همین دلیل، تغییرات بارندگی، خشکی پایان فصل و افزایش دما می‌تواند عملکرد کشاورزان را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که مدیریت تاریخ کاشت و استفاده علمی و هدفمند از زیست‌محرک‌ها می‌تواند بخشی از این خسارت را کاهش دهد.»

وی افزود: «اهمیت این مطالعه در آن است که یافته‌های آن صرفاً در سطح آزمایشگاهی باقی نمانده، بلکه در شرایط واقعی زراعی و در مناطق نخودخیز استان کرمانشاه بررسی شده است. این موضوع می‌تواند به تدوین توصیه‌های فنی متناسب با هر منطقه و افزایش بهره‌وری مزارع کمک کند.»

عباسی ادامه داد:«همکاری میان شورای نخود و دانشگاه رازی، نمونه‌ای از پیوند دانش دانشگاهی با تجربه میدانی و نیازهای واقعی تولیدکنندگان است. هدف شورا این است که نتایج پژوهش‌های کاربردی به زبان قابل استفاده برای کشاورزان، کارشناسان و سیاست‌گذاران ارائه شود تا تصمیم‌گیری در زنجیره تولید نخود بر پایه داده‌های علمی انجام گیرد.»

دبیر شورای نخود ایران در پایان تأکید کرد:

«توسعه پایدار کشت نخود نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ است؛ از اصلاح تاریخ کاشت و مدیریت مزرعه گرفته تا توسعه ارقام سازگار، استفاده از نهاده‌های زیستی، آموزش کشاورزان و حمایت از پژوهش‌های کاربردی. این مقاله می‌تواند مبنایی برای آزمایش‌های تکمیلی و تدوین بسته‌های فنی ویژه مناطق مختلف نخودکاری کشور باشد.»

جمع‌بندی

نتایج این طرح پژوهشی نشان می‌دهد که افزایش عملکرد نخود دیم  با مدیریت صحیح زمان کاشت و بهره‌گیری از فناوری‌های زیستی امکانپذیر است . عصاره جلبک دریایی و سایر زیست‌محرک‌های بررسی‌شده، در کنار انتخاب تاریخ کاشت مناسب، امکان بهبود عملکرد، افزایش کیفیت دانه و ارتقای تحمل گیاه در برابر تنش‌های محیطی را فراهم می‌کنند.

این دستاورد علمی، گامی در جهت توسعه *کشاورزی پایدار، کاهش وابستگی به نهاده‌های شیمیایی و تقویت زنجیره ارزش نخود ایران* به شمار می‌رود و می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های گسترده‌تر میان مراکز علمی، تشکل‌های تخصصی و جامعه تولیدکنندگان باشد.

Chickpeas ❤️