گامی نوین به‌سوی کشاورزی پایدار و تولید محصول سالم با معرفی علف‌کش‌های زیستی در مزارع نخود

به گزارش روابط عمومی شورای ملی نخود ایران ، در راستای راهبرد بنیادین شورای ملی نخود ایران مبنی بر هدایت و حمایت همه‌جانبه از پژوهش‌های کاربردی و پایان‌نامه‌های دانشگاهی سراسر کشور، نتایج یک پایان نامه پژوهشی برجسته در حوزه مدیریت زیستی علف‌های هرز مزارع نخود در مجله معتبر بین‌المللی **Scientific Reports** (از انتشارات تراز اول **Nature**) منتشر شد.

این دستاورد علمی حاصل همکاری مشترک میان پژوهشگران دانشگاه رازی و دانشگاه زابل است؛ همکاری ارزشمندی که نمادی آشکار از *گستردگی چتر حمایتی شورای ملی نخود در پهنه جغرافیایی ایران* به‌شمار می‌رود. این شورا فارغ از مرزهای استانی، از شرق تا غرب کشور، به شکلی هدفمند از پایان‌نامه‌ها، طرح‌های دانشگاهی و ایده‌های نوآورانه که گره‌ای از مشکلات کشاورزان و زنجیره ارزش نخود باز می‌کنند، حمایت مادی و معنوی به عمل می‌آورد.

 درباره این دستاورد علمی: انقلابی زیستی در کنترل علف‌های هرز نخود
این پژوهش ارزشمند با عنوان:
“Investigation of the effects of plant extracts containing allelopathic compounds as natural herbicides for controlling yellow-thorn and wild safflower in chickpea crops” (بررسی اثر عصاره‌های گیاهی حاوی ترکیبات آللوپاتیک به‌عنوان علف‌کش‌های طبیعی در کنترل خار زرد/تلو و گل‌رنگ وحشی در مزارع نخود)

تیم پژوهشی ؛ محققان کشور (صادق جلیلیان، دکتر احمد قنبری، دکتر محمدرضا اصغری‌پور و دکتر علیرضا باقری) به انجام رسیده است.

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های مزارع نخود کشور، خسارت ناشی از علف‌های هرز مهاجم نظیر (Picnomon acarna)» و  گل‌رنگ وحشی (Carthamus oxyacantha)» و پیامدهای زیست‌محیطی مصرف سموم شیمیایی است. در این تحقیق که طی دو فصل زراعی مورد ارزیابی دقیق قرار گرفت، استفاده از عصاره‌های طبیعی بر پایه ترکیبات آللوپاتیک (به‌ویژه عصاره بابونه *Anthemis odontostephana*) نتایج شگفت‌انگیزی را ثبت کرد:

*مهار بیش از ۸۰ درصدی علف‌های هرز:* عصاره بابونه توانست با اخلال در فتوسنتز و فعالیت روزنه‌ای علف‌های هرز، زیست‌توده این گونه‌های مهاجم را بیش از ۵۵ تا ۸۰ درصد کاهش دهد.
*افزایش حدود ۷۴ درصدی رشد نخود:*این تیمار طبیعی با خاصیت گزینش‌پذیری بالا، نه‌تنها به بوته نخود آسیبی وارد نکرد، بلکه به دلیل کاهش چشمگیر رقابت علف‌های هرز، منجر به جهش ۷۳.۸ درصدی زیست‌توده محصول نخود شد.
* شناسایی ترکیبات مؤثره دارویی-طبیعی:*با استفاده از آنالیزهای پیشرفته دستگاهی (GC-MS)، ترکیبات زیستی ارزشمندی مانند *میرتنیل استات (Myrtenyl acetate)* به‌عنوان عامل اصلی علف‌کشی طبیعی شناسایی شدند که بستری ایده‌آل را برای تجاری‌سازی بیو‌هربیسیدها (علف‌کش‌های سبز) در آینده فراهم می‌سازد.

از پژوهش تا مزرعه: تولید علف‌کش با پایه گیاهی ویژه مزارع نخود

نکته تمایزبخش و امیدبخش این پروژه، توقف‌ناپذیری آن در مرز مقالات تئوریک است؛ این تحقیق ارزشمند در عمل به ثمر نشسته و منجر به فرمولاسیون و تولید یک علف‌کش تخصصی با پایه کاملاً گیاهی (Bio-herbicide) برای مزارع نخود شده است.

این محصول بومی و سبز، با جایگزینی علف‌کش‌های شیمیایی پرخطر، گامی بنیادین در جهت:

1. تولید محصول سالم و بدون باقی‌مانده سموم،
2. حفظ تنوع زیستی، سلامت خاک و صیانت از منابع آبی کشور،
3. و ارتقای مزیت رقابتی نخود ایران در بازارهای هدف صادراتی به‌شمار می‌رود.

شورای ملی نخود ایران ضمن تبریک این افتخار به جامعه علمی کشور، اساتید محترم دانشگاه زابل و دانشگاه رازی و کشاورزان پرتلاش، تعهد خود را برای تداوم حمایت از تجاری‌سازی این دستاوردها و رساندن ثمره علم به سر مزرعه اعلام می‌دارد.

**لینک دسترسی به اصل مقاله در نیچر:**

https://www.incp.ir/wp-content/uploads/2026/09/فایل-مقاله-.pdf

[Nature Scientific Reports – DOI: 10.1038/s41598-025-27109-3](https://doi.org/10.1038/s41598-025-27109-3)